Word Origins | Salapurya, Şalopa, Şalope, Şalupa , Şalupe, Şilep, Mavna, Mavuna

Mavi Boncuk |

Salapurya: barge [1] tender[2] launch,[3], sloop [4], hoy[5], hopper[6] EN. 

FromIT  slabri fromFR  Kendine mahsus üçgen biçiminde bir yelkeni olan ve 10 – 15 ton yük taşıyabilen, mavnadan küçük ticâret kayığı: Yat hareket etmek üzere iken başları döndüren, kulakları çınlatan bir tarrâka ile Bebek Koyu’nda gemi, pazar kayığı, salapurya, mavna, ne var ne yok hepsini birden çekti. Rıhtım sökülüyor sandık (Yahyâ Kemal).

Salapurya gibi: Ayağa büyük gelen kaba, hantal ayakkabılar için kullanılır.

ticaret eşyası, yük taşımakta kullanılan, üçgen biçiminde yelkeni olan, 10–15 tonluk bir deniz taşıtı.

fromIT slabri “Doğu Akdeniz'e özgü tek yelkenli balıkçı kayığı [esk.” sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant sf. §604.) 

“bir tür enli kayık” [Redhouse, Turkish and English Lexicon, 1890]

(Fransızca slabre “ringa balığı avında kullanılan tek yelkenli balıkçı teknesi” sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Holandaca aynı anlama gelen sloep veya slabber sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir. Bu sözcük Eski Yüksek Almanca slaipfa “çekici, trol” sözcüğü ile eş kökenlidir.)

Salapuriya: A kind of small lighter.

“... biçimsiz pabuç” [Ahmed Rasim, Şehir Mektupları, 1897]

ne biçimsiz herif! Salapurya gibi ayağıyla az kaldı çiğneyecekti...

Şalopa – Şalope – Şalupa – Şalupe: fromIT scialuppa. On iki topu olan, ambarsız, iki direkli, yirmi yedi zirâ uzunluğunda yelkenli, küçük, eski bir savaş gemisi: Yirmi göz şalopa-hâneler ve dört köşesine bekçi kuleleri yine Hüseyin Paşa vaktinde binâ ve ihdas olundu (Hadîkatü’l-Cevâmi’den). Tuna gemilerinden aktarma, şalopa, kırlangıç gemileri Tuna’nın muhâfazası için kullanılıyordu (İsmâil H. Uzunçarşılı).

Şilep: fromGER Schleppe “1. römorkör, çekici, nehirde yüzen bir yükü sürükleyerek götüren tekne, 2. bir tür nehir teknesi” sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Almanca schleppen “sürükleyerek götürmek, ağ veya tekne çekmek” kökünden türetilmiştir. Bu kök Orta Aşağı Almanca aynı anlama gelen slēpen sözcüğünden alıntıdır.  Greek: slepi 

midGER highGER slēpen 

[Tıngır & Sinapian, Istılahat Lugati, 1892]

Sloop: İşleb denilen hafif gemi.

PICTURED  Mavnas in Halic (Golden Horn)

Mavna – Mavuna: fromAR maˁūna معونة “bir tür geniş gövdeli tekne” sözcüğü ile eş kökenlidir. çapar, kabak

Çaparlar eskiden aşırmalı yelkenle uzak mesafelere yük taşırlardı. Borda kavsi, omuzlulklarından itibaren baş ve kıç bodoslamaya doğru birden dikleşerek yükselir. Başı kıçından yarım metre kadar daha yüksektir. Başta ve kıçta iki yarım güverte (baş üstü ve kıç üstü)ve küpeştenin bodoslamaya birleştiği yerde çatal (yan yana iki dikme) bulunur. Ortası açık ambarlı ve parapetlidir. Parapetler paraçollarla küpeşteye bağlanır.

Başüstünde ayakta durularak çekilen, 8 – 9 metre boyunda bir çift büyük küreği ve kıçında enli ve yüksek asma dümeni vardır. Bordasında omuzluklar arasında iki kalın yumru çakılıdır. Gemiye ya da iskeleye vurup ezilmesin diye parapetlerden bordaya kalın, yuvarlak ağaç gönderler sarkıtılır. 

İşlevleri aynı olsa da mavna ile çapar arasında çok önemli fark vardır. Mavnanın su kesiminden yüksekliği fazla değildir. Dardır ve uzundur. Bu niteliklere sahip teknenin Doğu Karadeniz’in kışın dalgalı denizinde ağzına kadar yüklü olarak gemiye mal taşıması olanaksızdır. Bu tür bir tekne, çaparın işlevini görmez ve batar. Oysa, Doğu Karadeniz’de çaparların battığı pek görülmemiştir. O kadar yüklenmesine rağmen, açık denizde gemiyi beklerken dalgalarla boğuşurken görmek, onların yapım tekniğinin üzerinde durmayı gerektirir niteliktedir.

BİRCAN, Korhan / BİRCAN, Murat / GENÇ, Uğur / LIPHSCHITZ, Prof. Dr. Nili — Karadeniz Geleneksel Tekne Tiplerinin Önemli Bir Keşfi : Çapar Teknesi,
TRT Haber — Hurdalıktan Asırlık Tekne Çıktı…, Deniz Haber (Türk Denizciliğinin Haber Sitesi), 03 Mart 2013,
SOURCE FROM Naim Güney ARTICLE

İtalyanca maona, İspanyolca magona, Fransızca mahon From Ottoman Turkish مغون‎ (mağun).

Sözcüğün nihai kökeni belirsizdir. Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant sf. §805. Arapça māˁūn "destek, yardım" sözcüğünden türetilmesi spekülatiftir.

[Filippo Argenti, Regola del Parlare Turco, 1533] maóna: galea grossa [Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant, 1656]

küffarın donanması ... seksen kadar çekdiri ve dört mavna ve hayli burtun ile kale önünden geçüb

i. (fromAR ma‘ūne > mavuna > mavna “erzak nakline mahsus gemi”) [from Turkish to Greek and European languages]

1. Limanlarda kıyı ile gemiler arasında yük taşımakta kullanılan büyük kayık, güvertesiz tekne: Bizim sandalımız yok, mavnamız yok (Ahmed Midhat Efendi). Bu teşkîlât arasında Hayriye tüccarı nâmı ile bir sınıf varmış. Bunlar kendi malı olan iki üç direkli büyük yelken gemileriyle çektiri, karamürsel, mavna gibi küçük yelkenli, yelkensiz deniz nakil vâsıtaları kullanırlarmış (Musâhipzâde Celâl). Her gün âheste mavnaların / Görsem açıktan geçişini (Orhan V. Kanık).

2. Ticârî işlerde kullanılan, baş tarafı uzun, arkası düz yelkenli gemi, ticâret yelkenlisi.

3. Osmanlı donanmasında kadırgadan daha yüksek bordalı, geniş gövdeli, iki katlı, yirmi altı kürekli, kıç tarafı yuvarlak, baştarda tipinde güçlü bir savaş gemisi: Lâkin asıl deryâ cengi hep kadırga ve mavuna ile olagelmiştir (Kâtip Çelebi’den Seç.). Mavnada yirmi dört pâre top ile otuz topçu vardı (İsmâil H. Uzunçarşılı).

Mavnaci: i. Geçimini mavna işleterek sağlayan, mavna ile yük taşıyan kimse: Mavnacı kılıklı bir adam (Ahmed Midhat Efendi). Mavnacılar: “Canım, kayığın içinde yer mi yok ki beygire biniyorsun?” deyince, “Bir ayak evvel varalım diye biniyorum” demiş (Fâik Reşat).

[1] barge (v.) "to journey by barge," 1590s, from barge (n.). The form barge into and the sense of "crash heavily into," in reference to the rough handling of barges, are attested by 1898. Related: Barged; barging.

barge (n.) early 14c., "seagoing vessel of moderate size with sails," from Old French barge "boat, ship," Old Provençal barca, from Medieval Latin barga, perhaps from Celtic, or perhaps from Latin *barica, from Greek baris "Egyptian boat," from Coptic bari"small boat."

From late 14c. as "river craft; barge used on state occasions; raft for ferrying;" the meaning "flat-bottomed freight boat" dates from late 15c. In former times also "a magnificently adorned, elegant boat of state," for royalty, magistrates, etc. (1580s).

bargeman (n.) "man employed on a barge," mid-15c., from barge (n.) + man (n.).

[2] A tender boat—also simply called a tender—is essentially a smaller craft that runs back and forth from a larger ship.

[3] launch (n.) "large boat carried on a warship," 1690s, from Portuguese lancha "barge, launch," apparently from Malay (Austronesian) lancharan, from lanchar "quick, agile;" if so, the English spelling has been influenced by launch (v.).

[4] sloop (n.) "small fore and aft rigged vessel with one mast, generally carrying a jib, fore-stay sail, mainsail, and gaff-topsail," 1620s, from Dutch sloep "a sloop;" probably from French chaloupe, from Old French chalupe "small, sloop-rigged vessel," which is perhaps related to English shallop [OED]. But according to Barnhart and Watkins the Dutch word might simply be from Middle Dutch slupen "to glide," from PIE root *sleubh-. In old military use, a small ship of war carrying guns on the upper deck only (1670s).

shallop (n.) kind of light boat for use in shallow water or to communicate between larger vessels, 1580s, from French chaloupe, from Dutch sloep "sloop" .The name originates from the Dutch sloep, which is related to the Old English slūpan, to glide.In naval terminology, "sloop-of-war" refers to the purpose of the craft, rather than to the specific size or sail-plan, and thus a sloop should not be confused with a sloop-of-war. Earlier a type of large, heavy boat (1570s). Compare Spanish chalupa, Italian scialuppa.

chaloupe f (plural chaloupes) (nautical) launch; rowing boat (UK), rowboat (US). Middle French chaloppe (“a sort of flat-bottomed boat”), of uncertain origin, but probably by apheresis from Old French eschalope (“shell”), used figuratively. An alternative theory deriving the term from Dutch sloep appears unlikely, since the Dutch word is attested only much later and the phonetic development is hard to explain; it is more likely that the Dutch term was borrowed from French.

Basque: txalupa
Catalan: xalupa
English: shallop
Galician: chalupa
German: Schaluppe
Italian: scialuppa, scialuppa di salvataggio: lifeboat
Turkish: şalupa
Portuguese: chalupa
Spanish: chalupa[*]
English: chalupa

[*] For the curious: A chalupa is a specialty dish of south-central Mexico, including the states of Hidalgo, Puebla, Guerrero, and Oaxaca. Chalupas are made by pressing a thin layer of masa dough around the outside of a small mold, in the process creating a concave container resembling the boat of the same name, and then deep frying the result to produce crisp, shallow corn cups. These are filled with various ingredients such as shredded chicken, pork, chopped onion, chipotle pepper, red salsa, and/or green salsa.

[5] A hoy is a small sloop-rigged coasting ship or a heavy barge used for freight, usually with a burthen of about 60 tons (bm). The word derives from the Middle Dutch hoey. In 1495, one of the Paston Letters included the phrase, An hoye of Dorderycht (a hoy of Dordrecht),^[2] in such a way as to indicate that such contact was then no more than mildly unusual. The English term was first used on the Dutch Heude-ships that entered service with the Royal Navy.

On the French coast, a similar but generally faster vessel type, which continued its development until later, was known as the chasse-marée. Its centre of operations was the Breton coast and it specialized in carrying fresh sea fish to market. It was normally rigged as a three-masted lugger.

ahoy (interj.) also a hoy, 1751, from a (probably merely a preliminary sound) + hoy, a nautical call used in hauling. The original form of the greeting seems to have been ho, the ship ahoy!

[6] A hopper barge is a kind of non-mechanical ship or vessel that cannot move around by itself, unlike some other types of barges, that is designed to carry materials, like rocks, sand, soil and rubbish, for dumping into the ocean, a river or lake for land reclamation. Hopper barges are seen in two distinctive types; raked hopper or box hopper barges. The raked hopper barges move faster than the box hoppers; they are both designed for movement of dry bulky commodities.  

A collier is a bulk cargo ship designed or used to carry coal. Early evidence of coal being transported by sea includes use of coal in London in 1306. In the fourteenth and fifteenth centuries, coal was shipped from the River Tyne to London and other destinations.

from earlier Mavi Boncuk Posting

Sandal: fromAR ṣandal صندل tahta tabanlı ayakkabı, nalın fromPE sandal سندل a.a. = Aramaic sandlā סנדלא a.a. = oldGR sándalon σάνδαλον 
Oldest Source: ṣandal/ṣandalī "üzerinde oturulan platform, banko, taht, sandalye" [ TDK, Tarama Sözlüğü (1400 yılından önce) ]
"tahtadan yapılmış kayık" [ Meninski, Thesaurus (1680) ]
"kayık veya sal" [ Mesud b. Ahmed, Süheyl ü Nevbahar terc., 1354]
Görir bindi birkaç kişi ṣandala / Deŋizden çıkup mīşeye girdiler
"... ahşap seki" [ Erzurumlu Darir, Kıssa-i Yusuf terc.,<1377 font="">
sandaluŋ [seki, banko] üstinde yūsuf oturur / bir münādi geldi gavgā getürür
"... açık ayakkabı" [ Meninski, Thesaurus, 1680]

sendel vul. sandal: Başmak. Calceamenti genus.

Gondol: gondola EN[1] from Venetiano gondola Venedik'e özgü bir tür kayık = oldGR kontúra κοντούρα Bizans'ta bir tür tekne 

Oldest Source: ḳondola [ Kahane & Tietze, The Lingua Franca in the Levant (1521) : seyran maslahatıçün ḳondola derler, çirnik gibi gemileri vardur, sayebanlar ile şehr içinde gezüb seyrancı ararlar.]

[1] gondola (n.) 1540s, "long, narrow flat-bottomed boat used in Venice," from Italian (Venetian) gondola, earlier in English as goundel, from Old Italian gondula, of unknown origin; according to Barnhart, perhaps a diminutive of gonda, a name of a kind of boat. Used of flat, open railway cars by 1871. Meaning "cabin of an airship" is from 1896, though it was used hypothetically in 1881 in a futurism piece titled "300 Years Hence." Of ski-lifts from 1957.