Nezih Coş was a Turkish researcher and film critic.[1] He was born in 1949 and graduated from the Academy of Economic and Commercial Sciences (ITIA). He worked for various magazines starting in 1968, and in the 70s he worked for the Turkish Cinematheque Association and the Turkish Film Archive as it was then known. He wrote cinema articles for the leftist Aydınlik newspaper.
He died 38 years ago when he was 38 years old in a traffic accident on January 1, 1987.[2]
A critic of the past whose name you will probably see when you look at the bibliography section of academic studies such as research, articles and theses on Turkish cinema after 1970. His research on the distribution of movie theaters in Türkiye won an award. In particular, his article on the distribution of cinema study was published in the AS Academic Cinema Journal and has been cited in every relevant research since then and continues to be cited.
"In his article titled “Workers in Turkish Cinema” written in 1974, Nezih Coş states that the first and last film to deal with workers within their economic problems is Awakening in the Dark. He says that other films that include labor and worker representations are films that hide the truth, are conciliatory, serve the state policy of individual liberation, and choose to impress the audience easily with melodrama or detective stories." [3] SOURCE
While the worker's own natural rights were being banned, it was very difficult to make films that addressed 'worker' problems. During the Republic years, when strikes were considered a crime and workers’ organizations were stopped, and during the sound cinema period that followed, it was natural that our only filmmaker, Muhsin Ertuğrul, did not overcome police censorship and approach workers’ issues that were considered ‘taboo’, especially when one considers that these were the years when cinema was just beginning."
SOURCE: Türk Sinemasında İşçi Temsili: 1960'lı Yıllara Sosyolojik ve İdeolojik Bir Bakış/İhsan Koluaçık , Nesrin Kula Afyon Kocatepe Üniversitesi
Afyon Kocatepe ÜniversitesAfyon Kocatepe Üniversitesi Afyon Kocatepe Üniversitesi A long but explanatory quote from Nezih Coş is another dimension of the Sinematek phenomenon in the early 70s: “When we say Sinematek today, the first thing that comes to mind is a comfortable cafeteria where you can sit from noon to evening, drinking tea for 50 cents or even without drinking it. Here, members have the chance to make friends with each other, and Sinematek is considered the most ideal place for all young girls and boys, whether they are members or not, to meet and spend time. The aspect of the business from Sinematek’s perspective is to make money by running a cafeteria. (…) Today, despite the lack of even a “general cinema education” effort open to all members without examinations, after we have gone through basic archive studies, being content with cafeteria chat is also leading Sinematek to degenerate as a “cinema club”, and its completely purposeless, dysfunctional “spirit” is transformed into a fake, corrupt art institution, a show business.”
Nezih Cos, Sinematek Çıkmazı, Yedinci Sanat, Sayı 5, Temmuz 1973
Bülent Görücü & Zahit Atam Sayı 50|
"At this very point, there is the observation that
certain groups have a meaningless attitude in terms of staying away from
Turkish cinema. The observation made by Nezih Coş based on concrete examples
of mediocre European films and local films by the Sinematek circle is
extraordinarily realistic. Although Nezih Coş’s criticisms directed at the
Turkish Sinematek Association are not similar to the criticisms of national
filmmakers, they are radical. Indeed, Nezih Coş is the one who was most concerned
with Turkish cinema among the cinema writers of that period. From 1969, when he
was 20, he wrote about Turkish and world cinema in an intensive, angular and
changing manner over time. His writings are not descriptive but analytical. He
wrote the most controversial articles on Turkish cinema. Özgüç also wrote as
much about Turkish cinema, including diversity and delving into and exceeding
the words and approaches that have become familiar. There are very few articles
written on the texts of these two writers."
Kurtuluş Kayalı/ Agâh Özgüç’s Accumulations/Writings are a Vast Untapped Potential by Gorgon Dergisi, September 17, 2020
Künye: Kolektif – İşçi Filmleri, Öteki “Sinemalar”, hazırlayan: Funda Başaran, Yordam Kitap
See also: Coş, Nezih. “Türk Sinemasında İşçi”. İşçi Filmleri, Öteki Sinemalar, İstanbul: Yordam Kitap, 20
Selected Articles:
Coş, Nezih, “Eskişehir’in Sinemaları”, AS Akademik Sinema - Aylık Filmcilik ve
Sinemacılık Dergisi, 1970, sy. 6, s. 47–48.
Coş, Nezih, “İstanbul’un Sinemaları”, AS Akademik Sinema - Aylık Filmcilik ve
Sinemacılık Dergisi, 1969, sy. 4, s. 11–20.
Coş, Nezih, “İzmit’in Sinemaları”, AS Akademik Sinema - Aylık Filmcilik ve Sinemacılık Dergisi, 1970, sy. 6, s. 49–50.
Coş, Nezih, “Türkiye’de Sinemaların Dağılışı”, AS Akademik Sinema - Aylık Filmcilik
ve Sinemacılık Dergisi, 1969, sy. 2, s. 19–26
Görüntü Dergisi- Özel Sayısı 2- Nijat Özön- Adnan Ufuk-
Zahit Atam- Yusuf Güven- Seray Genç- Susuz Yaz- Nezih Coş- Genç Sinemacılar-
Ahmet Soner- Veysel Atayman- Enis Rıza-
.jpg)
The first issue of the magazine, published on March 1, 1973, was 17x24cm in size, with a paperback cover and 48 pages. It was printed on 3rd-grade paper. The pictures were black and white and had a rather sloppy printing quality by today's standards. The rough screens of the low-contrast photographs resembled old newspaper photographs. In contrast, the magazine's layout, selection of photographs and cover printing were quite attractive. Despite being published in years of rapid inflation, there was no major price difference between the first and last issues. While the first issue in March 1973 was 5 TL, the issue in June 1975, two years later, was sold for 10 TL. The price remained at 7.5 TL until the 21st issue. The magazine ended its publication life with its 24th issue dated June 1975.
Editorial Staff
The first issue's masthead stated that the owner was Nezih Coş, the editor-in-chief was Atilla Dorsay, and Engin Ayça.
Among the writers who wrote in the first issue were Atilla Dorsay, Engin Ayça, Selim İleri, Onat Kutlar, Alim Şerif Onaran, Mahmut Tali Öngören, Nijat Özön, Sezai Solelli, Giovanni Scognamillo, Agah Özgüç, and Burçak Evren. The magazine also featured caricatures drawn by Tonguç Yaşar. Later issues also featured caricatures by Turhan Selçuk and Tan Oral. In the 18th issue, a caricature by Sinan Çetin was also featured on the inside cover.
After the 11th issue, it is seen that most of this staff of writers no longer wrote for the magazine. At the end of the first year, regular articles by Nezih Coş and Engin Ayça can be found.
[2]
See also: Article
Representation of Labourers and the Labour Problem in the Late Turkish Cinema December 2018 pages 175-177
Abstract
Since its beginnings, in Turkish cinema, due to various excuses, labourers have remained to be the “invisible subjec”, and their troubles to be the ignored problems. In the films featuring the labourer protagonist, on the other hand, the labourers are discussed in a melodramatic approach excluding their concrete economic problems and more within love or tragic family relationships. Even though an interest in labourers and their problems awakens in the first half of 1960s within the atmosphere of freedom the New Constitution provided, this interest lasts short, and after a period of stop, it wakes up again, but disappears completely following 1980 military intervention. While about twenty films addressing to the labour problem are produced from 1962 to the end of 1980, within the thirty years from that date until 2010, only three feature length films are produced. This indifference to labourers and their problems comes to a new breaking point with the film Zerre directed in 2012. This film is followed by Dust Cloth in 2015 and My Father’s Wings in 2016.
[2]
Turkish Article on Nezih Coş
Bir Kitap, Bir Eleştiri
24 Haziran 2012 Sadi Çilingir
Nijat Özön (1927 – 2010) 1968 yılında Türk Sineması Kronolojisi: 1895 – 1966 (Bilgi Yayınevi) isimli kitabını yayınladı. Bu yazarın 1962 yayınlanan Türk Sinema Tarihi (Dünden Bugüne: 1896 – 1960) kitabından sonra sinemamız üzerine yayınladığı kitap idi. Nezih Coş (1950? – 1984), bu kitap üzerine Ulusal Sinema Dergisi’nde (sayı: 3 / 4 – 1968) 5 sayfalık bir eleştiri yazısı yazdı. [Nijat Özön: Sinemamız (ve tarihi) üzerine yazılar, araştırmalar yapan bir yazarımız. / Nezih Coş: Erken yaşta yitirdiğimiz, sinema yazarı (ve eleştirmeni) / Ulusal Sinema: Türk Film Arşivi’nin yayını. Birinci sayısı “Özgür Sinema” adı ile sonraki 2 ve 3 / 4 sayıları ise “Ulusal Sinema” adı ile yayınlanmıştır. Türk Film Arşivi, şimdiki Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sinema – Televizyon Bölümü’nün geçirdiği aşamalardaki duraklarından biridir.]
Nezih Coş, yazısında önce kitabı bölümler halinde ele alıp, bölümlerin içerikleri hakkında bilgi verdikten sonra, kitabı (Türk Sineması Kronolojisi) bir ara kitap olarak niteliyor. Bu yargısında haklıdır. Özön, 1962’de yayınlanan -o zaman için bir ilk olan- Türk Sinema Tarihi’nde, sinemamızın başlangıç yıllarına kısaca değindikten sonra 1960 yılına kadar olan süreyi -bir kitap kapsamında ele alınabilecek kadar- incelemektedir. Aslında, sonraki dönemin -60 sonrası dönemin- yeni kitaplarda ele alınması gerekirken, Özön bu konuda bir çalışma yapmamış, yine de önemini korumakta olan kitabının sonraki yıllarda tıpkı basımları ile yetinmiştir.
Sinemamız tarihi konusunda Özön’den sonra Mustafa Gökmen “Türk Sinema Tarihi”ni yayınlamıştır. Tamamen farklı ve çok kendini has bir yöntemle yazılan kitap, sinemamızın başlangıç günlerinden 1950 yılına kadar olan dönemi kapsamaktadır. Kendisi ile yaptığımız görüşmelerde Gökmen, 1950 yılından sonraki dönemin kendisini -kitap çalışması yapacak kadar- ilgilendirmediğini söylemiştir. Kitabı, yine de bu dönem için enteresan bilgileri içeren bir çalışmadır.
Tekrar makaleye dönersek, Coş, Özön’ün başlangıç yıllarında, o yıl içinde çevrilen filmlerin tamamını ele aldığına değinirken sonraki yıllarda, incelenen yıl için verilen film sayısı ile o yıl içinde zikredilen film sayısının tutmadığına değinmektedir. Özön, her yıl için çevrilen film sayısını verdikten sonra, o yılın önemli filmlerini yönetmen belirterek saymaktadır. O yıl içinde çeşitli özellik (“eğilimler ve özellikler”) arz eden filmler yine yönetmenleri belirterek tekrar saymaktadır. O yıl ağırlık taşıyan veya yeni başlayan “oyuncular”ı saydıktan sonra bir kısım oyuncuların oynadıkları filmleri zikretmektedir. Sonra da “sinema olayları” başlığı altında yurt içinde olan “olaylar”ı belirterek, yurt içinde yapılan festivallere (o yıllarda yeni başlamaktadır) yer verdikten sonra, yurt dışında yapılan festivallere katılan filmleri sıralamaktadır (o yıllarda bunlarda hayli az ve sınırlı sayıdadır).
Sinema ile ilgili olarak belirtilen yılda yurt dışında çekilen önemli yabancı filmleri de ülke de belirterek kıyaslama (?) olanağı hazırlamaktadır. Fakat bu kategoriler içinde sayılan filmler sıralandığında, o yıl için çevrildiği belirtilen film sayısına ulaşmamaktadır. Coş, arada belirtilmeyen filmlerin, belirtilmemesini anlayamamıştır, bunda da son derece haklıdır. Yıllara göre çekilen film sayısı belirtildikten sonra, o yıl için çekilen film sayısından daha az sayıda filmin adının belirtilmesi, kitap için bir eksikliktir. Belirttiğimiz gibi, Coş bu yargısında haklıdır. Ayrıca Coş’un değinmediği bazı bilgi hataları da içermektedir, Özön’ün kitabı. 1949 yılında çekilen Fedakâr Ana filminin yönetmeni olarak Cahide Sonku gösterilmektedir, oysa filmi Seyfi Havaeri yönetmiştir. Cahide Sonku filmin oyuncularındandır ve filmi çekim sırasında (veya sonrasında) yapımcısına ortak olmuş ve filmin jeneriğine de yönetmen olarak kendi adını yazmıştır. Bu yüzden Havaeri ile mahkemelik olmuşlardır. 1955 yılı yapımı Kara Vadi isimli filmin yönetmeni olarak Necati Çakın adı verilmektedir ki sinemamızda bu isimde bir yönetmen yoktur, doğru isim Mehmet Kemal Necati Çakuş’tur. Çakuş, o günlerde Gani Turanlı’nın kayınpederidir ve Kara Vadi de, Turanlı’nın görüntü yönetmenliğine başlamadan önceki yapımcılık (Üniversal Film) dönemine ait bir filmdir. Filmden beklenen kâr elde edilemeyince And Film’e satılacaktır, Turanlı’nın yapımcılığı da sona erecektir. Özön, yine 1955 yılı yapımı Ebediyete Kadar filminin yönetmeni olarak, yapımcısı Yukavim (!) Filmeridis’in adını vermektedir ki, filmin yönetmeni Turgut Etingü’dür. Benzer hatalar daha var…
Coş, bunlara değinmiyor, yalnızca yıllara göre filmlerin sayı olarak verilmesindeki yöntemi hedefliyor. Burada belirtilmesi gereken bir başka nokta da kitabın kapsadığı yıllara ait verilen filmlerin yapım yıllarına ilişkindir. O yıllara ait üç farklı kitapta (Nijat Özön – Türk Filmleri Kronolojisi / Agâh Özgüç – Türk Filmleri Sözlüğü / Giovanni Scognamillo – 6 Yönetmen) bazı filmlerin yapım yılları bir iki yıl farklılık içerecek şekilde verilmektedir. Bu konuda yıllar önce bir çalışma yapmış ve yayınlanmak üzere Ve Sinema Dergisi’ne vermiştim, 10. sayıda çıkacaktı, fakat -ülkemizde sinema dergilerinin başına her zaman gelen şey oldu ve- 10. sayı hiç bir zaman çıkamadı. Filmlerin yapım yıllarının (aslında bu da başlı başına bir yöntem sorunudur, yapım yılı mı?, gösterime çıkış yılı mı?) doğru olarak gösterileceği bir kaynak mutlaka çıkacaktır. (Memduh Ün’ün Bir Serseri filminin yapım yılı kaynaklarda 1960 olarak verilmektedir, filmin başrolünü Talat Artemel oynamaktadır. Artemel, Seden’in 1957 yılında çektiği Bir Avuç Toprak filminin setinde geçirdiği kalp kriziyle yaşamını kaybetmiştir. Peki, Ün’ün filmi Bir Serseri, üç yıl sonra nasıl oynar.)
Bu yazıda ne Özön, ne de Coş herhangi bir şekilde hedefimiz değildir. Yıllar önce okunan (Coş’un) yazısının unutulmaması (değişik şekilde hatırlanır olsada) nedeni ile tekrar okunması ve her zaman elimizin altındaki Özön’ün kitabı -sonuçta bir noktada buluşunca- bir araya gelince, yazmak gereğini duyduk. Bu vesile ile yakında yitirdiğimiz Özön ile uzak bir geçmişte kalan (ve her zaman genç kalacak olan) Coş’u hatırlamamıza vesile olduğu için de, bize yazma gayreti verdi. Her ikisinin de ellerine sağlık.
(01 Temmuz 2012)
No comments:
Post a Comment